Piše: Ljiljana Maletin Vojvodić //

Od 31. maja do 20. septembra 2026. godine, islandska umetnica i muzičarka Bjork izlaže u svom rodnom gradu, Rejkjaviku, u Nacionalnoj galeriji Islanda. Izložba Echolalia, čija je kustoskinja Pari Stave, glavna kustoskinja Nacionalne galerije Islanda, sem što predstavlja multimedijalne radove internacionalno najprepoznatljivije islandske umetnice, uspostavlja i dijalog sa prvom muzejskom retrospektivom britansko-islandskog umetnika Džejmsa Merija po imenu Metamorphlings.

Kao jedna od najautentičnijih savremenih umetnica, Bjork (Björk Guðmundsdóttir) je razvila praksu u kojoj muzika ne postoji samo kao zvuk, već i kao prostor, slika i narativ. Njeni projekti retko ostaju u okvirima albuma; oni se razvijaju u složene umetničke narative u kojima se međusobno prožimaju muzika, instalacija, performans i tehnologija.

Tako je i Echolalia, kao specifično imerzivno okruženje, nastavlja njeno dugogodišnje istraživanje umetnosti koje prevazilazi ograničenja pojedinačnih medija. Takođe, postavljena istovremeno sa izložbom Džejmsa Merija, otvara razgovor o transformaciji, ekologiji, imaginaciji i promenljivim odnosima između ljudskog i neljudskog sveta.

Okupljajući više od osamdeset radova izložba Metamorphlings Džejmsa Merija obuhvata i kultne radove nastale za Bjork, kao i dela povezana sa Tildom Svinton i Iris van Herpen, ali i prati razvoj njegovog vizuelnog jezika kroz ručno izrađene maske i pokrivala za glavu koja se nalaze na granici između organskog i fantastičnog.

Bjork-and-James-Merry-2026-©Vidar-Logi.

Šta znamo o Bjork?

Sa već jedanaest godina Bjork na Islandu snima prvi album, krajem osamdesetih postaje vokal alternativne rok grupe The Sugarcubes, da bi selidbom u London pokrenula solo karijeru.

Široj javnosti Bjork postaje prepoznatljiva po ekscentričnim video-spotovima i autentičnim modnim iskazima a njeni albumi Debut i Post, potom i Homogenic postižu globalni uspeh.

Bjork je autorka albuma nastalih isključivo od ljudskih glasova (Medúlla), dizajnirala je prvu muzičku aplikaciju na svetu uvrštenu u muzej MoMA (Biophilia), za glavnu ulogu u filmu Larsa von Trira Ples u tami (2000) osvojila je nagradu za najbolju glumicu na Filmskom festivalu u Kanu, a muzika iz filma donela joj je nominaciju za Oskara.

A dok se njeni multimedijalni radovi mogu videti na izložbi Echolalia, Bjork planira i spektakularni rejv parti povodom predstojećeg potpunog pomračenja Sunca i radi na svom jedanaestom studijskom albumu, čiji je izlazak zvanično potvrdila za 2027. godnu. 

Ko je Džejms Meri?

Džejms Meri (James Merry) je umetnik koji od 2009. godine živi na Islandu. Njegova umetnička praksa, predstavljena u Nacionalnoj galeriji Islanda, zasnovana je na motivu maske kao instrumenta preobražaja.

U saradnji sa Bjork stvorio je neke od najupečatljivijih vizuelnih identiteta savremene muzičke scene a radovi su mu izlagani u brojnim međunarodnim institucijama, uključujući londonski Muzej Viktorije i Alberta.

Tokom godina Bjork i Meri izgradili su zajednički vizuelni narativ u kojem se tela, pejzaži i zamišljena bića neprestano preobražavaju i prepliću. Dok Merijeve maske istražuju trenutke postajanja i promene, Bjork slična pitanja prenosi u područje zvuka, performansa i pokretne slike.

U središtu izložbe Echolalia nalaze se tri velika audio-vizuelna rada. Dva dela, Ancestress i Sorrowful Soil, Bjork je komponovala i aranžirala u znak sećanja na svoju majku, dok treći rad donosi materijal sa njenog budućeg albuma.

Smeštena u izolovani islandski pejzaž, instalacija Ancestress ,,promišlja cikličnu prirodu života kroz ritualnu procesiju muzičara i plesača. Tuga se ovde pretvara u zajednički čin, brišući granice između žalovanja, proslave i obnove“, navodi se u obrazloženju koncepta izložbe. ,,Podjednako upečatljivo delo Sorrowful Soil oblikovano je kao devetodelni horski rekvijem. Trideset zasebnih zvučnika prenosi pojedinačne glasove hora Hamrahlid, kojim diriguje Torgerdur Ingolfsdotir, stvarajući gustu zvučnu strukturu u kojoj se pojedinačni glasovi postepeno stapaju u moćnu kolektivnu rezonancu.“

Iako su nastale iz različitih umetničkih praksi, Metamorphlings i Echolalia susreću se na zajedničkom terenu – u interesovanju za promenu, hibridnost i pomeranje granica. Zajedno otvaraju pitanja o tome kako danas doživljavamo identitet, odnos prema prirodi i tehnologiji i samu prirodu umetnosti.

* Art Box portal se zahvaljuje Nacionalnoj galeriji Islanda u Rejkjaviku na ustupljenim fotografijama.