ELEKTRONSKA MUZIKA / TOP 5

Piše: Dragan Vojvodić //

Elektronsku muziku sam počeo da slušam još kao tinejdžer, Tangerine Dream, Majk Oldfild, Žan Mišel Žar i Kraftwerk bili su među mojim omiljenim autorima i(li) grupama. Ali sa savremenom elektronskom, tehno muzikom sam prvi put došao u dodir pre desetak godina u gradskoj biblioteci u norveškom Bergenu. U njoj se, sem knjiga, iznajmljuju i CD-ovi i ploče, a pošto sam u svom tadašnjem studiju imao i gramofon, gotovo svakodnevno sam iznajmljivao ploče među kojima je bilo i otkrovenje – Aphex Twin. Od tada, zapravo, slušam elektronsku, instrumentalnu muziku, u kombinaciji sa drugim žanrovima. A moja top-lista elektronske muzike uključivala bi, svakako, Aphex Twin, µ-Ziq, Squarepusher, Boards of Canada ili Autechre. 

APHEX TWIN

Ekscentrični britanski muzičar irskog porekla, Ričard D. Džejms, kompozitor i di-džej, najpoznatiji kao Aphex Twin, jedan je od najuticajnijih elektronskih muzičara danas. Već njegov debi album, Selected Ambient Works 85-92 iz 1992. godine, sastavljen od materijala uglavnom snimljenog u njegovom kućnom studiju, proglašen je remek-delom ambijentalnog tehna. Tako on od samog početka pomera granice elektronske muzike, krećući se od kompozicija sa motivima pastoralnih ambijenata pa sve do elektronske dens (EDM) i repetitivne trans-tehno muzike.

Njegova muzika se svrstava u elektronsku, ambijentalnu, tehno, džangl i dr. žanrove, a Aphex Twin je postao planetarno poznat i zbog naslovnica svojih albuma na kojima je njegovo modifikovano lice iskeženo u groteskni osmeh. Takvo će lice pozajmljivati akterima u svojim spotovima – deci (Come to Daddy) i obnaženim ženskim modelima (Widowlicker) čineći svoj alter-ego morbidnim, a svoj fluidni identitet misterioznim.

Aphex Twin vlastiti uticaj širi i van elektronske muzike. Mnogi muzičari koji stvaraju u drugim žanrovima navode ga kao uzor, a njegove kompozicije koriste se i kao muzika za film.

Aphex Twin
Aphex Twin. Foto: D. V.

Albume koji su se pojavili u drugoj deceniji XXI veka (Syro, Collapse) marketinški je promovisao tako što se njegov personalni logo, bez ikakvog objašnjenja, pojavljivao na bilbordima mnogih metropola.

Nakon što potpiše za Warp Records, britansku kuću specijalizovanu za elektronsku muziku, Aphex Twin objavljuje Selected Ambient Works II. Na tom albumu se poigrava sa svojim vrtoglavim usponom, kao i sa čitavom tehno-scenom. Izbacuje sve bitove, ostavlja melodije u ambijentalnim lupovima i kreira album koji se teško može svrstati u tehno muziku.

Na albumu I Care Because You Do iz 1995. kombinuje svoju stalnu težnju ka eksperimentisanju sa simfonijskim ambijentalnim materijalom pod uticajem postklasičnih kompozitora poput Filipa Glasa.

Za album Syro, 2014. godine, Aphex Twin dobija Gremi za najbolji dens elektronski album.

SQUAREPUSHER

Squarepusher je umetničko ime Toma Dženkinsona, engleskog muzičara, muzičkog producenta, basiste i di-džeja. Njegova muzika obuhvata nekoliko žanrova kao što su drum and bass, IDM, džez, elektronska i elektro-akustična muzika. Kombinuje pogramirane bitove sa sviranjem instrumenata uživo i digitalnom obradom zvuka. Prevazilazi žanrovska ograničenja povezujući eksperimentalni drum and bass sa progresivnim džez uticajima što ga, uz virtuozno lajv sviranje mnoštva instrumenata (posebno na bas gitari), izdvaja od ostalih tehno muzičara.

Njegov debi album Feed Me Weird Things iz 1996, objavljen za izdavačku kuću Rephlex u vlasništvu Aphex Twin-a, prestavlja brz jungle breaks tehno kombinovan sa sintesajzer zvukom i neobičnim instrumentalnim aranžmanima“ koji podseća na pionire rok džez fuzije kao što su Mahavishnu Orchestra i Weather Report.

Naredni njegov album, Hard Normal Daddy, fuzija drum and bass-a i džeza, među muzičarevim fanovima slovi za njegov najuspešniji projekat.

Album Ultravisitor, objavljen 2003, obuhvata džez, IDM (Intelligent dance music, obrazac tehno dens muzike koji je prikladniji za slušanje u kućnoj atmosferi nego za plesanje) i tzv. konkretnu muziku (termin se vezuje za francuskog eksperimentalnog kompozitora Pjera Šefera koji snimljene zvukove podvrgava manipulacijama sa trakama i elektronskim modifikacijama).

Fuzija komponovanja, programiranja i muziciranja na više instrumenata (bas, bubanj, klavijature) biće karakteristika i sledećeg albuma pod nazivom Hello Everything.

Nakon niza konceptualnih albuma, Squarepusher se poslednjim albumom iz 2020, Be Up a Hello, vraća svojim korenima – kombinovanju drum and bass zvuka i elektronike.

Squarepusher & µ-Ziq
Squarepusher & µ-Ziq. Foto: D. V.

µ-Ziq

Majkl Paradinas, poznatiji po svom scenskom imenu µ-Ziq (izgovara se mjuzik ili mju-zik), elektronski je muzičar iz Londona. Njegova muzika se vezuje za IDM (intelligent dance music, electronic home-listening music). Kao i  Squarepusher u početku objavljuje za izdavačku kuću Rephlex Records.

Muziku kreira pod uticajem ranih elektro pionira, koristeći povremeno vintidž elektronsku opremu pomoću koje dobija specifičan rani zvuk sintesajzera mešajući ga sa izobličenim bit box ritmovima. Stvara jedinstvenu muzičku celinu kombinujući break beat, hip-hop i drum and bass.

Njegov rani album, In Pine Effect, sadrži snimke od 1993. do 1995 god. koji prezentuju različite pristupe elektronskoj muzici.

Godine 1996, µ-Ziq i Aphex Twin, pod umetničkim imenima Mike & Rich, za Rephlex Records objavljuju album Expert Knob Twiddlers. Kritičari muziku na albumu definišu kao easy listening and funk“.

Najuspešniji album ovog muzičara, Lunatic Harness iz 1997,  doprinosi stvaranju podžanra drill and bass i predstavlja potpunu sintezu mnogih elemenata u Paradinosovoj karijeri, od sint-džez-fanka i bitboks elektra do ambijentalnog tehna i džangla.

AUTECHRE

Elektronski duo Autechre (Otekr), osnovan 1987. godine, čine Rob Braun i Šon Bif.

Autechre sve svoje zvanične albume objavljuje za britansku elektronsku izdavačku kuću Warp Records.

U početku, pod uticajem ranih elektro i hip hop muzičkih stilova 80-tih godina, stvaraju melodičnu tehno muziku da bi kasnije ona evoluirala u apstraktne i eksperimentalne kompozicije. Njihov rad se povezuje sa IDM (Intelligent dance music) tzv. inteligentnom plesnom muzikom.

Kao i Squarepusher, Autechre se vezuju za konkretnu muziku, miksovanje i eksperimentisanje sa snimcima konkretnih zvukova.

Njihov prvi album, Incunabula, objavljen krajem 1993, postiže iznenađujući uspjeh, popevši se na vrh UK indie lestvice.

Njihov drugi objavljen album, Amber, istražuje njihovu ambijentalnu stranu“ više od prvog albuma, dok se treći album Autechrea, Tri Repetae, iz 1995. smatra remek-delom.

Autechre
Autechre. Foto: D. V.

BOARDS OF CANADA

Boards of Canada je škotski elektronski duo kojeg čine Majkl Sendsen i Markus Evoen. Muzički portal AllMusic njihovo stvaralaštvo opisuje kao uzbudljivu, tugaljivu muziku koja često zvuči kao da je proizvedena na neispravnoj opremi iskopanoj iz ruševina računarskog laboratorija ranih 70-ih“.

Ovi muzičari u početku objavljuju za eksperimentalnu elektronsku etiketu Skam. Stvaraju jednostavne sinti melodije pod uticajem hip hop i elektro referenci miksovanih sa repetativnim bit ritmovima. Koriste vintidž sintesajzer tonove, zvukove prvih elektro medija, hip hop ritmove, analogne produkcijske metode. Teme koje obrađuju u vezi su sa nostalgijom, sećanjima na detinjstvo i prirodu.

Debituju 1998. godine albumom Music Has the Right to Children koji mnogi muzičarimi elektronske muzike navode kao uzor.

Njihov drugi studijski album, Geogaddi, izdat za Warp 2002, koji Majkl Sendsen opisuje kao „klaustrofobično, uvrnuto putovanje koje vas vodi u neka prilično mračna iskustva“, mračniji je u odnosu na prethodni.

Pod uticajem filmske muzike 1970-ih i 1980-ih god XX veka, Tomorrow’s Harvest –  album objavljen 2013, sa naglašenim motivima izolacije i propadanja, ima još izraženiji upozoravajući karakter.

Boards of Canada
Boards of Canada. Foto: D. V.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Content is protected !!