Piše: Dragan Vojvodić//

Savremena umetnička scena Londona u periodu od 28. februara do 19. aprila 2026. donosi izložbu Rose Wylie: The Picture Comes First u prostoru Kraljevske akademije umetnosti (Royal Academy of Arts). Ova retrospektiva obuhvata više od 90 radova iz čitave karijere Rouz Vajli (Rose Wylie, 1934), od njenih ranih autobiografskih dela do najnovijih, do sada neizlaganih slika.

Umetnička praksa Rouz Vajli, koju i dalje opisuju kao ,,buntovnu slikarku britanske umetničke scene“, spaja svakodnevni život, kulturne fragmente, novinske slike, film i ličnu istoriju u vizuelni jezik koji je razigran, a opet pažljiv i duboko posmatrački. Crtanje je centralno u njenom radu: svakodnevno crta, gradeći ličnu arhivu motiva koji se kasnije pojavljuju na velikim platnima. Neki od njenih najnovijih radova uključuju četiri monohromatske slike životinja, na kojima je boja nanesena direktno rukom, ističu njen sirov i fizički pristup slikarstvu.

 „Ne bi trebalo da bude važno ni koliko imaš godina, ni kog si pola, ni bilo šta drugo. Trebalo bi da se radi samo o kvalitetu slike“, izjavila je za Gardijan umetnica koja je ozbiljnije počela da se bavi slikarstvom tek u pedesetim godinama, da bi umetničku slavu stekla u sedamdesetim godinama života.

Umetnost Rouz Vajli odlikuje neposrednost, energija i sloboda retka u savremenom slikarstvu. U tom smislu priziva i poznatu Pikasovu misao da je potreban čitav život da bi se naučilo slikati kao dete. Njeno slikarstvo deluje kao da izmiče dominantnim tokovima savremene umetnosti, zadržavajući autonomiju izraza.

Njen opus obiluje referencama na film, poznate ličnosti, književnost i drevne civilizacije. Galerija likova, pretežno ženskih, uključuje Elizabetu I, Nikol Kidman, Merilin Monro, Serenu Vilijams i Snežanu iz bajke braće Grim. Ove kulturne i istorijske reference prepliću se sa njenim ličnim iskustvima, poput sećanja na bombardovanje Londona koje je doživela kao devojčica.

Naizgled nesavršeni ženski likovi Rouz Vajli, često čitani kao psihološki autoportreti, transformišu se od skice do velikih dimenzija, snagom dečje imaginacije. Međutim, ta „nesavršenost“ nije znak nedostatka veštine, već jasan estetski izbor koji se svesno opire akademskim normama.

Kompozicije Rouz Vajli funkcionišu kao vizuelne montaže a ne statični prizori: fragmenti lične i kolektivne memorije, kao i njena fascinacija filmom i popularnom kulturom, grade slike koje različiti uglove percepcije i narativni rezovi čine dinamičnim i otvorenim.

Poseban sloj rada čine rukom ispisani komentari i tekstualni elementi, koji sliku pomeraju ka hibridnoj formi između slikarstva i dnevnika. Ovaj postupak, obojen britanskim humorom i ironijom, uvodi distancu prema „velikom slikarstvu“ i razgrađuje granice između visokog i niskog kulturnog koda.

Vajli radi na velikim formatima, sa minimalnom kontrolom koja ipak ne prelazi u haos — već ostaje unutar promišljene, intuitivne strukture. Njeno slikarstvo deluje kao proces mišljenja u toku, kao vizuelno preispitivanje sopstvenog gledanja i pamćenja.

Rouz Vajli je studirala je na Folkestone i Dover School of Art, kao i na Royal College of Art. Veliku Britaniju je predstavljala na međunarodnim izložbama kao što je Women to Watch u National Museum of Women in the Arts, Vašington D.C. (2010). Retrospektive je imala u Jerwood Gallery, Hastings (2012) i Tate Britain (2013), a potom i u muzejima u Filadelfiji, Norveškoj, Nemačkoj, Danskoj i Dablinu. Nagrađena je Paul Hamlyn Award (2011) i John Moores Painting Prize (2014). Radovi joj se nalaze u brojnim javnim i privatnim kolekcijama, uključujući Tate Britain, Arts Council Collection, Jerwood Foundation, Hammer Collection i York City Art Gallery. Paralelno sa umetničkom praksom, aktivna je i u edukaciji, kroz predavanja i razgovore na institucijama poput Royal College of Art, Slade, Goldsmiths, Wimbledon College of Art, The Royal Drawing School, ICA i Tate Britain.

Izložba Rouz Vajli u Kraljevskoj akademiji umetnosti koncipirana je tematski i omogućava uvid u razvoj njenog rada, pokazujući kako svakodnevni motivi postaju kompleksne vizuelne strukture. Od novinskih referenci do autobiografskih fragmenata, jasno je da Vajli dosledno insistira na jednoj ideji: slika je na prvom mestu i nastaje kroz slobodan slikarski čin.