Art Box portal //

Dana 14. avgusta 2026. godine, u biblioteci umetničkih knjiga pod nazivom BIBLIOTHEKET, održane su izložba i prezentacija serije umetničkih knjiga Instruction Readings (2021–2025) Ljiljane Maletin Vojvodić. Događaj je održan u Ateljeu 614, Hus 6, u Kulturnom centru Konstepidemin u Geteborgu, i ujedno je označio otvaranje BIBLIOTHEKET-a u novom prostoru.

Instruction Readings je serija konceptualnih umetničkih knjiga (odbačene korice knjiga, ručno rađen papir od reciklirane pulpe, 2021–2025), koju je Ljiljana Maletin Vojvodić započela tokom rezidencijalnog boravka u centru TYPA – Printing and Paper Arts Centre u Tartuu, u Estoniji, 2021. godine. Kombinujući odbačene korice knjiga, ručno izrađeni papir od reciklirane papirne pulpe i tradicionalne tehnike ručnog povezivanja, ovi radovi istražuju odnos pisanja i čitanja, narativa i značenja, kao i načine na koje knjige nastaju, sa kojima se susrećemo i na koje ih doživljavamo.

Oslanjajući se na tradicije eksperimentalne i konceptualne umetničke knjige — posebno na nasleđe Nove umetničke prakse u Novom Sadu krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih godina, kao i na Fluxus i radove poput Grapefruita Joko Ono — Maletin Vojvodić knjigu istovremeno posmatra kao umetničko delo, objekat, medij i konceptualnu platformu.

Korice odbačenih knjiga ruskih, persijskih i estonskih autora kombinovane su sa praznim stranicama napravljenim od ručno izrađenog recikliranog papira. Naslovi su utisnuti Gutenbergovom presom, dok odsustvo narativnog sadržaja knjigu pretvara u prostor za interpretaciju, alternativne načine čitanja i rekontekstualizaciju.

Ostavljajući stranice praznim, Maletin Vojvodić čitaocu namerno daje aktivnu ulogu u kreativnom procesu. Pisanje nije isključivo domen autora; ona nastaje i kroz aktivno učešće čitaoca u susretu sa delom. Prazna stranica postaje poziv na projekciju, tumačenje, zamišljanje i stvaranje značenja. Radovi istovremeno otvaraju pitanje savremene krize čitanja u kulturi koju sve više oblikuju veštačka inteligencija i algoritamska proizvodnja sadržaja.

Ponovna upotreba odbačenih korica knjiga i recikliranog papira istovremeno pokreće pitanja ekološke odgovornosti, materijalnog sećanja, transformacije i sporosti. Instruction Readings povezuje književnost i vizuelnu umetnost pristupajući umetničkoj knjizi kao proširenom polju književnosti — ne kao nosiocu unapred određenog narativa, već kao prostoru usporavanja, refleksije, interpretacije i novih oblika čitanja.

Predstavljanje Instruction Readings bilo je posebno značajno u kontekstu BIBLIOTHEKET-a, male referentne biblioteke koja se fokusira na nezavisno izdavaštvo, štampane materijale i umetničke knjige, a koju vodi Mari Lagerquist. Biblioteka se nedavno preselila iz jednog prostora u drugi, a izložba i prezentacija Ljiljane Maletin Vojvodić označile su njeno otvaranje u novom prostoru.

Upravo se u tom kontekstu pojavila i neočekivana, ali veoma zanimljiva konceptualna veza između biblioteke i predstavljenih radova. Budući da BIBLIOTHEKET nakon preseljenja još nije raspakovala svoju zbirku, biblioteka se privremeno nalazila u prostoru namenjenom knjigama, ali bez knjiga koje u njoj još uvek nisu bile potpuno prisutne i dostupne. Istovremeno, knjige iz serije Instruction Readings imale su korice, naslove i fizičku formu knjige, ali su njihove stranice namerno ostavljene praznim.

Tako je nastala zanimljiva paralela između dva prostora: biblioteke čije knjige još nisu bile raspakovane i umetničkih knjiga čije stranice nisu sadržale tekst. U oba slučaja odsustvo očekivanog sadržaja postaje deo iskustva. Neraspakovane knjige sugerišu potencijal biblioteke, dok prazne stranice Instruction Readings sugerišu potencijal čitanja, interpretacije i mašte.

Ova situacija otvara i niz pitanja: Šta je biblioteka? Šta je zbirka? Šta jednu zbirku čini bibliotekom? Da li je prostor ispunjen knjigama i papirom dovoljan? I zašto sakupljamo stvari?

O umetnici

Ljiljana Maletin Vojvodić je književnica, vizuelna umetnica, kulturna istraživačica i novinarka koja prati umetnost, sa sedištem u Novom Sadu, Srbija. Njena interdisciplinarna praksa obuhvata književnost, istraživačko pisanje, fotografiju, umetničku kritiku i konceptualne umetničke knjige, sa fokusom na savremenu umetnost, studije slike, interkulturni dijalog, rodne studije i vizuelnu kulturu.

Njeni radovi predstavljeni su u Srbiji i inostranstvu, između ostalog na Svalbardu, u Sjedinjenim Američkim Državama, Hrvatskoj i drugim evropskim zemljama. Njeno dugogodišnje umetničko i istraživačko bavljenje nordijskim i arktičkim kulturama razvijalo se kroz umetničke rezidencije i istraživačke programe u Švedskoj, na Islandu, Grenlandu, u Danskoj, na Svalbardu, u Finskoj i Norveškoj, kao i kroz rezidencijalne i istraživačke projekte u Francuskoj, Portugalu, Letoniji, Estoniji, Japanu i Španiji.

Dobitnica je stipendija za umetničke rezidencije, književnih i fotografskih nagrada, kao i međunarodne podrške za kulturne projekte institucija i programa među kojima su NORLA, Ministarstvo spoljnih poslova Finske i Ambasada Finske u Beogradu, Ambasada Kraljevine Norveške u Beogradu, Ministarstvo spoljnih poslova Austrije, MuseumsQuartier/Q21 Vienna, Novi Sad – Evropska prestonica kulture 2022. i EU-Japan Fest u Tokiju.

Sa vizuelnim umetnikom Draganom Vojvodićem sarađivala je na umetničkim i istraživačkim projektima u Srbiji i inostranstvu.

Maletin Vojvodić je suosnivačica Art Box NGO i njegovog umetničkog rezidencijalnog programa u Novom Sadu, kao i glavna i odgovorna urednica portala Art Box, nezavisne platforme posvećene savremenoj umetnosti, kulturi i istraživanju.