Piše: Dragan Vojvodić //

Početkom aprila 2025. godine, „Fondacija Luj Viton“ (Louis Vuitton) u Parizu otvorila je retrospektivu jednog od najuticajnijih slikara druge polovine 20. veka — Dejvida Hoknija (Davida Hockney, 1937) pod nazivom David Hokney 25. Izložba, koja je na programu Fondacije od 9. 4 — 31. 8. 2025. godine, okuplja dela iz različitih perioda njegovog stvaranja, od 1955— 2025. godine, pružajući uvid u karijeru umetnika koji je decenijama prisutan na svetskoj umetničkoj sceni.

Rođen u Bradfordu, u Engleskoj, Hokni se školovao na Bradfordu (Bradford College of Art) i u Londonu (Royal College of Art), gde je postao deo generacije koja je redefinisala britansku umetnost šezdesetih godina XX veka. Njegovi rani radovi — kompozicije s elementima svedene figuracije, tekstualnim pasažima i temama bliske pop artu — pokazuju interesovanje za kombinovanje figuracije, plakata i pozorišne scenografije. Hoknijevo slikarstvo iz najranijeg perioda izvršiće i uticaj na jugoslovensko slikarstvo postmoderne.

Hoknijeve slike dopuštaju različita tumačenja. Na njima su vidljive refleksije na razne umetničke pravce i tendencije. Zanimljivo je da Hokni, iako često vezivan za pop-art, nikada nije bio potpuno deo tog pokreta. Njegovo slikarstvo je uvek bilo više lično, reflektivno i emotivno. Portreti prijatelja, ljubavnika i članova porodice nisu jednostavno beleške bliskosti, već emocionalno kompleksne slike tišine, bliskosti i udaljenosti.

Selidba u Kaliforniju sredinom 1960-ih označava početak njegove najprepoznatljivije faze: sunčani, hedonistički pejzaži zapadne Amerike, bazeni, eksterijeri s palmama i portreti s nepomičnim licima. Hoknijeva platna iz tog perioda, kao što su A Bigger Splash (1967) ili Portrait of an Artist (Pool with Two Figures) (1972), prikazana i na ovoj izložbi, istovremeno svedoče o fascinaciji kalifornijskim svetlom, modernom arhitekturom i psihološkoj distanci među likovima.

Hokni koristi ravne površine, jasne konture i gotovo fotografski kadar, ali ne zapada u hladnu reprezentaciju. Njegove kompozicije su poput zaleđenih pozorišnih mizanscena na kojima se u tišini odvija komunikacija između aktera i prostora u kojima borave. Njegove slike pulsiraju prisustvom — ne zbog pokreta, već zbog mirnog pogleda koji traži značenje u svakodnevici.

Hoknijevu seriju dvostrukih portreta na izložbi David Hockney 25 reprezentuju dva njegova izuzetno važna dela: Mr. and Mrs. Clark and Percy (1970/71), koju je svojevremeno publika proglasila najpopularnijom slikom muzeja Tate Britain, kao i Christopher Isherwood and Don Bachardy iz 1968.

Pejzaži 90-ih postaju veoma važni za Hoknija — u Americi slika monumentalne slike Velikog kanjona, a u Evropi nastavlja da slika njemu bliske pejzaže u Jorkširu i Normandiji.

Pariska izložba u „Fondaciji Luj Viton“ donosi i Hoknijeve najnovije radove kao i pejzaže iz Normandije, gde je umetnik živeo i stvarao 2019—2023. U tim slikama, rađenim kombinovano, u slikarskom mediju, ali i digitalno, Hokni istražuje ciklus vremena, godišnjih doba i svetla. To su dela vedra i bogata bojom, naizgled trivijalna ali ne i banalna.

Godine 2023. Hokni se vraća u London gde nastavlja da radi auto-portrete i portrete svojih prijatelja.

Izložba u „Fondaciji Luj Viton“ ne zaobilazi Hoknijeve inovacije u mediju. Od ranih eksperimenata sa foto-kolažima 80-ih, preko istraživanja optičkih iluzija inspirisanih radom starih majstora, pa do digitalnih crteža urađenih na iPadu i iPhone-u, Hokni ne prestaje da preispituje granice slike.

Njegov pogled nije linearan ni dogmatski — čak i kada koristi klasične žanrove kao što su pejzaž ili portret, oblikuje ih kao vizuelne konstrukcije koje se opiru pasivnom posmatranju.

Najveća Hoknijeva retrospektivna do sada

Izložba Dejvida Hoknija u Parizu, u čiju pripremu i realizaciju je sve vreme, sa svojim partnerom i menadžerom studija i sam Hokni bio uključen, najveća je njegova retrospektivna izložba do sada.

Stavljajući akcenat na poslednjih 25 godina rada, izložba obuhvata i njegove najnovije radove, a ukupno više od 400 radova rađenih uljanom i akrilnom tehnikom, digitalne slike kreirane Iphonom i Ipadom, kao i klasični crteži olovkom, ugljenom i tušem, prikupljeni su iz različitih internacionalnih, institucionalnih i privatnih kolekcija, kao i iz Hoknijevog privatnog studija i njegove fondacije.

Zgrada muzeja „Fondacija Luj Viton“

Muzej „Fondacija Luj Viton“, koji je 2014. otvorio tadašnji presednik države lično, smešten je na rubu Bulonjske šume na severu Pariza. Projektovao ga je američki arhitekta Frenk Geri. Jedanaest galerija raznih veličina, smešteno je na 12 hiljada kvadratnih metara, a zgrada muzeja poredi se s ledenim bregom, oblakom ili brodom. Reč je o jednom od najznačajnijih privatnih muzeja u Francuskoj sa čijih se terasa pruža pogled na Pariz i Bulonjsku šumu.

U cilju promovisanja umetničkog stvaralaštva na nacionalnom i međunarodnom nivou, muzej je fokusiran na privremene izložbe moderne i savremene umetnosti, prikazivanje dela iz svoje kolekcije, naručivanje radova od umetnika, kao i na multidisciplinarne događaje (koncerte, performanse, simpozijume, projekcije, ples itd.).

Naravno, priča o ovom muzeju otvara vrata za mnogo širi razgovor – ne samo o umetnosti, već i o moći, kapitalu, simbolici luksuza, kulturnoj legitimaciji i kolonijalnim kontinuitetima. Fondacija Luj Viton ne predstavlja samo arhitektonsko čudo Franka Gerija ili prostor za savremenu umetnost dostupnu svima. Luj Viton se kao brend ne može odvojiti od simbolike kolonijalnog luksuza – putnih kofera za elitu, kože, egzotičnih materijala, a muzej je još jedan od simbola kulturne moći LVMH imperije.

Takođe, Dejvid Hokni je primer umetnika čije stvaralaštvo funkcioniše unutar istog sistema koji oblikuje Fondaciju Luj Viton zbog komercijalne vrednosti pojedinih njegovih slika, i zato što predstavlja poželjan statusni simbol simbol za kolekcionare i institucije.

Naravno, ni Dejvid Hokni ni Fondacija Luj Viton nisu izuzeci – oni su pravilo, modeli savremenog kulturnog režima u kojem umetnost ne osporava poredak moći, već ga gradi i podržava.

Izložba Dejvid Hokni 25 na programu muzeja je do 31. avgusta.