Piše: Dragan Vojvodić //

Closing act vlastite umetničke karijere i svog fizičkog kraja Bazelic (Georg Baselitz, 1938-2026) realizuje u poslednjem ciklusu slika na kojima  se ne udaljava od svojih opsesivnih tema i postupaka. Portreti njegove životne saputnica Elke, figure vojnika – heroja, orlovi, šume – sve su to motivi koje Bazelic poslednji put obrađuje, ostavljajući ih pred publikom kao svojevrsni epitaf.

U čuvenoj White Cube Bermondsey galeriji u Londonu, prva posthumna izložba slika Georga Bazelica gotovo neizbežno poprima sakralni karakter. Slike, krajnje minimalistički postavljene, uprkos svom svedenom ekspresivnom karakteru, postaju ne samo dela jednog od najznačajnijih umetnika na prelazu dva milenijuma, već se mogu doživljavati i kao svojevrsni artefakti njegovog odsustva jer galerijski prostor neminovno prelazi iz prostora izlaganja u prostor sećanja.

Naziv izložbe, Back Again, koji je ujedno i naziv jedne od slika iz poslednjeg ciklusa, svedoči o tome da je Bazelic, zahvaljujući svom delu, iako više fizički nije prisutan, opet među nama.

U momentu kada svodi svoj životni opus na poslednji čin, koliko god to sumorno bilo, on se ne odriče želje za novim. Prisiljen da poslednje mesece provodi u kolicima, što neminovno utiče na njegov čin slikanja, sve nedostatke i poteškoće prenosi na platno kao nova sredstva izražavanja. Preko njegovih figura, ovoga puta islikanih još ekspresivnije, ili, preciznije rečeno, iscrtanih četkom, kreću se linije-tragovi točkova njegovih kolica. Bazelic, usled fizičkih ograničenja, dublje uranja u vlastito delo, istovremeno ga stvarajući i uništavajući, i kreira svedočanstvo o prolaznosti i ljudskoj egzistenciji.

Čin slikanja postaje performativni čin, stvaranje neponovljivog. Iskaz čuvenog jugoslovenskog i hrvatskog umetnika performansa Tomislava Gotovca, da se performans ne može ponoviti, kao što se i umire jednom, u Bazelicovom slučaju postaje otisak boje na platnu kao rošarhova mrlja njegovog poslednjeg slikarskog čina.

Njegov ikonični upside down postupak u ovom poslednjem ciklusu više nije samo odupiranje dominaciji apstrakcije ili bilo čemu drugom što je taj postupak mogao označavati tokom decenija stvaranja. On poprima novo, gotovo religijsko značenje, u saglasju sa potpuno novim i neočekivanim postupkom – upotrebom zlatne boje kao podloge.

Zlato se prostire preko celog platna u identičnom, minimalističkom intenzitetu, prepuštajući Bazelicovom crtežu svu ekspresivnu snagu – u epilogu vlastitog umetničkog iskaza.

Zašto zlato, neizbežno se nameće pitanje. Šta je Bazelic njime hteo da postigne? Da li koristi simboliku zlatne boje onako kako se koristila u umetnosti tokom istorije?

Naprotiv, za Bazelica zlatna boja niti je samo dekorativna, niti je jednostavno simbol svetosti. U White Cube galeriji se naglašava da se Bazelic vraća ključnim motivima vlastitog opusa, dok je zlatna osnova postala jedno od glavnih formalnih sredstava poslednjeg ciklusa.

Bazelic o svemu ovome svedoči u svom poslednjem intervjuu: „Black is the beginning of an aesthetic intention, gold is the end of that process“, jer posle zlata, po njegovom mišljenju, više nema nekog novog eksperimentalnog principa.

Iako je tokom celokupnog vlastitog umetničkog procesa Bazelic svodio slikarstvo na određene elemente, ovaj čin uvođenja zlatne podloge za njega predstavlja krajnju redukciju. Zlatna podloga ukida prostor i ovde osećaj sakralnog dolazi do punog izražaja. Figura se ovde ne nalazi ispred zida, pejzaža ili bilo kog konkretnog prostora; ona se kreće u nekoj vrsti bezvremenskog i neprostornog polja.

Kod Bazelica je to posebno značajno jer je čitavog života radio protiv konvencija slike: okretao je figure naglavačke, rušio odnos figure i pozadine, dovodio u pitanje perspektivu i hijerarhiju slike. U ovom finalnom opusu više ne uništava niti degradira prostor – on ga ukida.

Figura na zlatnoj pozadini više nije smeštena negde. Ona samo postoji.

Iako bi se ovde mogle iščitavati relacije ovakvog postupka sa ikonopisanjem, Bazelic ovu tradiciju ne oponaša – on je podriva. Njegove figure nisu sveci. To su krhke, figure njegove Elke, heroja, orlova, ali i njega samog, ostarele figure kao njegov poslednji motiv. On sakralni prostor naseljava svojim nesakralnim figurama, telesnim i egzistencijalnim svetom.

Sve se svodi na krajnju konsekvencu: zlato sugeriše večnost, a figure svedoče prolaznost.

Na kraju Bazelic svoje figure islikava, odnosno iscrtava četkom, koristeći crnu boju koja pojačava tu krajnju kontraverzu.

Zlato je bezvremeno, svetlost, večnost, ikona, a crna boja telo, trag, gest, prolaznost.

Zlato nije samo podloga. Ono isijava oko i između gusto postavljenih linija. Kao da figure nisu naslikane, postavljene preko podloge, već izranjaju iz površine, iz samoga zlata.

Kao da nam Bazelic svojim završnim činom, u jednom krajnje ironičnom postupku, sudaru sakralne tradicije ikone i renesansnog slikarstva sa vlastitim egzistencijalnim krajem, naselivši u te svetosti ljudsko telo, govori o prolaznosti i finalnom, završnom činu.