Art Box portal //

U okviru programa Konstepidemin fredag (Epidemifredag), u Guest Studio 3 Kulturnog centra Konstepidemin u Geteborgu, književnica i umetnica Ljiljana Maletin Vojvodić realizovala je Silent Reading Workshop, participativni format zasnovan na zajedničkom čitanju u tišini. U radionici su učestvovali švedski i američki umetnici koji žive i stvaraju u Geteborgu ili su u njemu u tom periodu boravili ili radili.

Koncipirana kao jednostavna situacija sa minimalnim brojem instrukcija, radionica je od učesnika zahtevala da odlože mobilne telefone, izaberu knjigu i provedu trideset minuta u individualnom čitanju, u zajedničkom prostoru. Knjige su birane iz ličnog izbora učesnika ili ponuđenog materijala, a čitalo se na švedskom i engleskom jeziku. Od 19 do 19.30 časova Studio 3 transformisan je u privremeni prostor koncentracije, tišine i usporenog vremena.

Polazeći od činjenice da je čitanje tradicionalno vezano za privatni i individualni prostor, radionica ga izmješta u domen javnog i kolektivnog iskustva. Istovremeno, ona ne ukida individualnost čitalačkog čina: svaki učesnik zadržava sopstveni tekst, ritam i način čitanja. Kolektivnost se tako ne uspostavlja kroz neposrednu komunikaciju, već kroz istovremeno prisustvo različitih pojedinačnih aktivnosti.

Silent Reading Workshop može se posmatrati u kontekstu savremenih umetničkih i kustoskih praksi koje preispituju režime pažnje, produktivnosti i upotrebe vremena. Umesto proizvodnje novog sadržaja, radionica uvodi privremeni prekid dominantnih obrazaca digitalne komunikacije i višestruke stimulacije. Čitanje postaje metod usporavanja, fokusiranja i uspostavljanja drugačijeg odnosa prema vremenu i prostoru.

Ovakav format otvara i pitanje statusa čitanja kao kulturne i umetničke prakse. Premeštanjem čitalačkog iskustva u galerijski/studijski kontekst, privatna aktivnost dobija karakter javnog događaja, dok sam čin čitanja postaje predmet posmatranja i zajedničkog iskustva. Radionica pritom ne zahteva interpretaciju pročitanog niti verbalizaciju iskustva, čime se izbegava uobičajena struktura umetničkog događaja zasnovana na produkciji i razmeni diskursa.

Iako razgovor nije bio predviđen kao obavezni deo radionice, nakon zajedničkog čitanja razvila se diskusija o savremenim čitalačkim navikama, promenama u odnosu prema knjizi i koncentraciji, kao i o pitanju opadanja interesovanja za čitanje među mladima. Razgovor je otvorio i šire pedagoško i društveno pitanje: na koji način odrasli govore o čitalačkim navikama dece i mladih, kakve modele čitanja sami proizvode i kakvu ulogu u formiranju tih navika imaju porodica, škola i širi kulturni kontekst.

U tom smislu, Silent Reading Workshop funkcioniše kao participativna umetnička situacija koja povezuje čitanje, prostornu praksu i istraživanje režima pažnje. Njena jednostavna struktura omogućava da se svakodnevna aktivnost čitanja sagleda izvan uobičajenog privatnog konteksta i postavi u odnos sa savremenim pitanjima vremena, koncentracije, digitalizacije i kolektivnog korišćenja prostora.