U ODNOSIMA SA AFRIKOM NIKADA NISMO IMALI KOLONIJALNI, VEĆ PARTNERSKI PRISTUP

Razgovarala: Ljiljana Maletin Vojvodić //

Na 59. Bijenalu umetnosti Zlatnim lavom nagrađene su umetnice afričkog porekla. U pojedinačnoj konkurenciji prestižna nagrada pripala je Simon Li (Simone Leigh) − prvoj Afroamerikanki koja predstavlja SAD u nacionalnom paviljonu u Veneciji. Za najbolji nacionalni paviljom proglašen je Paviljon Velike Britanije u kojem izlaže umetnica afrokaripskog porekla, Sonja Bojs (Sonia Boyc). Specijalne pohvale dobili su i nacionalni paviljon Francuske, u kojem se predstavlja Zineb Sedira, kao i paviljon Ugande (projekat „RADIANCE: They dream in Time”) u kojem izlažu Akaja Kerunen (Acaye Kerunen) i Kolin Sekajugo (Collin Sekajugo).

Budući da su umetnici/ce afričkog porekla trijumfovali na 59. Bijenalu umetnosti u Veneciji, mnogi mediji su aktuelno Bijenale nazvali istorijskim. Zato, između ostalog, o savremenoj umetnosti Afrike razgovaramo sa Ilijom Gubićem, autorom značajnih akademskih i dnevnih tekstova, kao i blogova; arhitektom, urbanim dizajnerom i planerom, umetnikom. 

Paviljon Ugande na Bijenalu u Veneciji. Foto: iz arhive portala Art Box
Paviljon Ugande na Bijenalu u Veneciji. Foto: iz arhive portala Art Box

Radeći na projektima obnove naselja nakon prirodnih nepogoda: poplava, cunamija, zemljotresa, baveći se delima naših arhitekata za vreme kada smo bili aktivni u Pokretu nesvrstanih, živeći u Keniji i Ruandi, putujući u Tanzaniju, Ugandu, Zambiju, Etiopiju i Burundi, posećujući institucije i događaje koji promovišu vizuelnu umetnost, Ilija Gubić je stekao uvid u umetničku scenu istočne Afrike.

„Zemlje bivše SFRJ sa zemljama afričkog regiona imaju decenijske dobre odnose, te i Srbija u odnosu na Afriku nikada nije imala kolonijalni, već jedino partnerski pristup”, podseća nas Gubić, navodeći između ostalog kao pozitivne primere i KUD-ove iz Novog Sada koji su 70-tih i 80-tih imali turneje po Africi te da se „u Beogradu nalazi jedini muzej afričke umetnosti u Evropi koji nije nastao na kolonijalnom diskursu”.

Zahvaljujući Iliji Gubiću, posetioci novosadskog Malog likovnog salona su, od 11. do 26. aprila imali prilike da se upoznaju sa savremenom umetnošću Istočne Afrike, pa i sa radom pominjanog, i na Venecijanskom bijenalu nagrađenog, Kolina Sekajuge. Izložba pod nazivom WE, THE FUTURE! (Savremena umetnost Istočne Afrike)”, što sagovornik portala Art Box posebno ističe, realizovana je u saradnji sa Ruandanskim muzejom umetnosti (i direktorom Vivaldijem Ngenzijem) koji je pružio stručnu pomoć u vezi sa selekcijom radova i narativa. 

Izložba „WE, THE FUTURE! (Savremena umetnost Istočne Afrike)” u Malom likovnom salonu u Novom Sadu. Foto: iz arhive portala Art Box

Afrika, po njegovim rečima, prolazi kroz proces koji nazivaju unlearning”. Budući da su knjige iz kojih su decenijama učili (između ostalog i o sebi samima), pisali autori sa „Zapada” koji su isčitavali kulturu i umetnost Afrike kroz sopstvena iskustva i norme, Afrika pokušava da „zaboravi” naučeno „stvarajući sopstvene narative o sopstvenoj kulturi i umetnosti”.

U isto vreme, vodeći muzeji savremene umetnosti u svetu poslednjih godina „angažuju kustose iz Afrike ili iz njihove dijaspore kako bi diversifikovali postojeće kolekcije”. Otkupljuju se radovi umetnika iz Afrike, a pojedini na aukcijama postižu rekordno visoke vrednosti.

Paviljon Ugande na Bijenalu u Veneciji. Foto: iz arhive portala Art Box

Na izložbi „WE, THE FUTURE! (Savremena umetnost istočne Afrike)” prikazani su radovi, sem pominjanog Kolina Sekajuge (Collin Sekajugo; Masaka, Uganda, 1980) i radovi domaćoj javnosti nedovoljno poznatih umetnika iz Ruande, Ugande, Mozambika, Kenije i Sudana po imenu: Gi Karangva Omega (Guy Karangwa Omega, 1952–1999), Kristijan King Dusabe (Christian King Dusabe, 1996), Malangatana Valente Ngvenja (Malangatana Valente Ngwenya, 1936 –2011), Floride Mukabageni (Floride Mukabageni, 1972), Bendžamin Rusagara (Benjamin Rusagara, 1990), Brejv „Tangz” Rumariza (Brave ”Tangz” Rumariza, 1998), Lilian Meri Nabulime (Lilian Mary Nabulime, 1963), Lavrens „Šabu” Mvangi (Lawrence “Shabu” Mwangi, 1985), Isak Irumva (Isaac Iirumva, 1998), Kristijan King Dusabe (Christian King Dusabe, 1996), Husein Salim (Hussein Salim, 1966) uz rad domaćeg autora, Nemanje Milenkovića (1996).

Ukoliko se zna da zbirka Muzeja umetnosti Ruande ima u kolekciji radove samo tri umetnice iz te zemlje, posebno je značajno pomenuti da je na izložbi u Novom Sadu bila zastupljena i Florida Mukabageni (Floride Mukabageni, 1972), prva žena sa završenom srednjom umetničkom školom u Ruandi koja je preživela genocid nad narodom Tutsi 1994. godine.

Izložba „WE, THE FUTURE! (Savremena umetnost Istočne Afrike)” u Malom likovnom salonu u Novom Sadu. Foto: iz arhive portala Art Box

U katalogu izložbe Ilija Gubić podseća da su „nakon 1960. godine u Africi mnoge dotadašnje kolonije stekle nezavisnost od Velike Britanije, Francuske, Nemačke, Belgije, Španije, Portugala i Italije”. Kao i da je „uspešnost tog procesa zasenjena 1961. godine ubistvom premijera Кonga Patrisa Lumumbe i građanskim ratovima, ali da su zemlje nastavile da proglašavaju svoju nezavisnost”. Navodi da je, tokom tih prvih godina nezavisnosti, „velike projekte planiranja i izgradnje gradova i druge infrastrukture, pratio optimizam, koji se odražavao i na umetnost”, te da je u isto vreme „većina afričkih umetnika bila duboko pogođena teškom kolonijalnom i postkolonijalnom situacijom, koja se ogledala u kontinuiranoj ekonomskoj zavisnosti od stranog i lokalnog evropskog pokroviteljstva”. Međutim, kaže da „nazivati savremenu umetnost Afrike postkolonijalnom, znači negirati umetnost kontinenta u dubljoj istoriji i povezanosti sa onim što je bilo pre kolonijalnog prodora”.

Sa izložbe „WE, THE FUTURE! (Savremena umetnost Istočne Afrike)” u Malom likovnom salonu u Novom Sadu. Foto: iz arhive autora izložbe

Na izložbi „ WE, THE FUTURE! (Savremena umetnost Istočne Afrike)” predstavljeni su radovi nastali nakon 1960. godine u kojima se mogu prepoznati tradicionalne teme i motivi kao i propitivanje sopstvenog okruženja (siromaštvo, polno prenosive bolesti, izbeglištvo, prirodne nepogode…).

„Globalno interesovanje za rad umetnika iz Afrike, uglavnom je usmereno na one iz Zapadne i Centralne Afrike”, navodi Ilija Gubić. „Umetnost Istočne Afrike manje je istražena i izložena na svetskoj sceni.“

Sa izložbe „WE, THE FUTURE! (Savremena umetnost Istočne Afrike)” u Malom likovnom salonu u Novom Sadu. Foto: iz arhive autora izložbe

Tokom trajanja izložbe, organizovana su i tri autorska vođenja tokom kojih je Gubić posetiocima Malog likovnog salona govorio o umetnosti regiona, ali i o socijalnom i ekonomskom kontekstu u kojem žive i stvaraju umetnici afričkih zemalja. Zahvaljujući njegovom boravku u Ruandi, nastala su i tri kratka video-zapisa. Video-materijali se nalaze na Fejsbuk stranici: https://www.facebook.com/Mali-likovni-salon-1455968931286308.

Detaljniji prikaz izložbe „WE, THE FUTURE! (Savremena umetnost Istočne Afrike)” može se pronaći na zvaničnom blogu Malog likovnog salona čiji program uređuje novosadska umetnica Maja Erdeljanin.

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Content is protected !!