Piše: Dragan Vojvodić //

Od aprila pa sve do početka oktobra u Veneciji su bili izloženi radovi britanskog umetnika indijskog porekla –  Aniša Kapura (Anish Kapoor, 1954). Izložba pod nazivom Aniš Kapur u Veneciji (Anish Kapoor in Venice) bila je smeštena u dva monumentalna prostora: Galeriji Akademije i Palati Manfrin – novom izložbenom prostoru koji datira iz 18. veka, još uvek u fazi rekonstrukcije i prvi put otvorenom za publiku.

Postavka sa 60 Kapurovih radova delom je zamišljena kao retrospektivna, ali je prikazala i recentnu produkciju umetnika poznatog po radovima koji ispituju granice materijalnosti, percepciju vidljivog sveta. Njihova nestalnost, deformisana pojavnost i iluzivnost posmatrača uvlače u interakciju i samoispitivanje.

Kapor je još 80-tih godina prošloga veka u svetu umetnosti postao prepoznatljiv po svojim minimalističkim geometrijskim i biomorfnim skulpturama kreiranim od najjednostavnijih amorfnih materijala: pigmenta, kreča, gipsa, kao i mermernog praha.

Njegove skulpture su najčešće poprimale piramidalne i uvrnute forme obojene intenzivnim pigmentima. Formirane od hiljada zasebnih istorodnih elemenata – zrnaca materije, referisale su na beskonačan prostor, koji će se kao fenomen kasnije sve više i otvorenije pojavljivati u njegovom radu.

Krajem 80-tih Kapur je počeo stvarati skulpture u kamenu, čvrstom materijalu, suprodstavljajući rudemintalnoj formi kamena visokopolirane, najčešće udubljene delove, ponekad i bojene, stvarajući dualizam materije i nematerije.

Devedesetih godina Kapur stvara niz radova ogromnih dimenzija zakrivljene forme od mirror nerđajućeg čelika koji na svojim površinama reflektuju i deformišu okolni prostor. Jedan od najpoznatijih takvih radova je Oblak izložen u Čikagu.

Nakon 2000-ih Kapur koristi crveni vosak u enormnim količinama materijalizirajući radove koji brišu granicu vizuelne umetnosti i arhitekture. Pojedini od njih su kinetičke prirode –  samooblikuju se u dugotrajnom procesu kretanja pred očima posmatrača.

Upotreba crvenog voska, očigledna referenca na krv i meso, u Kapurovim radovima se transponuje iz forme u formu upućujući na različita stanja materije u životnim ciklusima.

Delo Aniša Kapura poručuje da nasleđe moderne umetnosti, minimalne skupture nije mrtvo. Ono ga reinterpretira, redefiniše, dovodi u vezu sa novim vremenom i oblikuje u jednom novom nimalo očekivanom smeru.

Čini se da Kapur namerno koristi najjednostavnije forme kruga ili kvadrata, toliko specifične za avangardne pokrete i minimal art, da bi posmatrača uvukao u jedinstven doživljaj i pokazao mu da se umetnost nalazi u nečemu što je van vidljivog sveta.

Geometrijske forme, dvodimenzionalne modele visokog modernizma, Kapur postavlja pred gledaoce kao opnu ili prag koji je neophodno preći da bi se ušlo u svet višedimenzionalnosti, deformacije, nelagode, nedogleda ili samo vizuelne iluzije. On pomera posmatraća iz njegove tačke ležišta, iz sigurne zone, uvodi ga, na momenat, u onostrano, ne napuštajući fizički, vidljivi svet.

Aniš Kapur svojim radovima preispituje i dovodi u sumnju zakone fizike ili se poigrava sa čulom vida  kao vrhunski iluzionista.

Dve slične, a opet različite ovogodišnje postavke u Veneciji kreiraju sinergiju sa arhitekturom muzejskog prostora Galerije akademije, koja odiše ozbiljnošću i minimalizmom, i prostora palate Manfrin u procesu rekonstrukcije, koja svedoči o osećaju umetnika za uspostavljanje dodatnih izlagačko-scenografskih aspekata vlastitom delu.

Posebno se takav utisak oseća prilikom ulaska u ogromne prostore palate Manfrin, kao i u njen atrijum. Vanta crni i krvavo-crveni tonovi Kapurovih radova još više dolaze do izražaja u kombinaciji sa zguljenim zidovima i baroknom plastikom.

Radovi, geometrijskih, minimalnih formi uvlače posmatrače u svoja zakrivljenja, deformišući sve oko sebe, dok se razbacane amorfne forme otvaraju pred publikom kao rane.

Taj spoj naizgled nespojivog se seli i na platna koja su kao slikarski medij od skora postala jedna od Kapurovih okupacija. Crne fleke na crvenim, mesnato-rozim biomorfnim površinama doimaju se kao rupe, nedogledi, pandam skulptoralnim iskrivljenjima i deformacijama.

Na kraju, Kapurova dela kao reperezenti njegovog bogatog umetničkog opusa posmatrača dovode u nedoumicu da li je autor sugerisao mogući scenario nestanka nama poznate civilizacije ili je reč o futurističkom prebegu iz ove u neku drugu, nama nepoznatu dimenziju.