Piše: Ljiljana Maletin Vojvodić //

Jedan je od najznačajnijih privatnih muzeja savremene umetnosti u Evropi, Astrup Fearnley muzej (Astrup Fearnley Museet), smešten je u Oslu. Njega je 1993. osnovala Fondacija potomaka norveških brodograditelja. Njihova privatna kolekcija, koju čine dela umetnika kao što su: Damien Hirst, Jeff Koons, Paul Chan, Takeshi Murakami, Gilbert&George, Matthew Barney, Nicole Eisenman, Trisha Donnelly, Rachel Harrison, Julie Mehretu ili Cindy Sherman, datira još iz 60-tih godina prošlog veka, i konstantno se bogati novim radovima.

U jesen 2012. godine, Astrup Fearnley zbirka premeštena je u novu zgradu muzeja, na rubu osloanskog fjorda, u oblast Tjuvholmen, koju je projektovao dobitnik prestižne Prickerove nagrade, Italijan Renzo Piano, poznat po Centru Džorž Pompidu u Parizu, aerodromu Kansaj u Osaki ili zgradi Šard u Londonu.

Inače, mediji su posebnu pažnju na ovu kolekciju obratili tek kada je na aukciji u Sotebiju za 5,6 miliona dolara otkupljen čuveni Kunsov (Jeff Koons) rad – skulptura Majkla Džeksona sa šimpanzom Bablsom (Michael Jackson and Bubbles), koji je jedan od najpoznatijih dela stalne postavke u kojoj su, među najznačajnijim delima „radovi autora grupe Mladi britanski umetnici (Young British Artist), nemački neoekspresionisti i savremeni engleski slikari” mada „cilj muzeja nije da pažnju poklanja slikarskim školama ili umetničkim pokretima već individualnim radovima i poetikama”. Želja je da kolekciju čine „najbitnija dela savremene umetnosti koja pomeraju granice u vizuelnoj kulturi i ruše postavljene kanone”.

Autori značajnog broja umetničkih dela zastupljenih u zbirci su Amerikanci (Kuns, Barni, Vul, D. Kolen…) ili umetnici koji su njima inspirisani. Zbog toga deo Astrup Fearnley zbirke predstavlja i jednu od značajnijih kolekcija savremene američke umetnosti u Evropi mada muzej pokazuje interesovanje i za savremenu evropsku, afričku, japansku, kinesku, indijsku… vizuelnu umetnost.

Izbor izloženih radova iz stalne kolekcije se menja, zbirka se konstantno obnavlja novim radovima a stari se stavljaju u novi kontekst. Tokom 2022, je recimo, na programu muzeja serija predavanja Norveška 2022 godina Queer kulture, izložbe INFORMATION, Synnøve Anker Aurdal, Rachel Harrison…

Po mnogima i dalje najslavniji i najbogatiji živi umetnik, centralna figura pokreta Mladi britanski umetnici, Demian Hirst, jedan je od najzastupljenijih autora u muzejskoj zbirci. Nakon što je 1995. godine nagrađen prestižnom Tarnerovom nagradom, njegove skulpture, instalacije i slike inspirisane opsesivnim motivom njegove poetike – fenomenom smrti (koju prikazuje na ogoljen, provokativan i groteskan način) postaju ključna dela savremene umetnosti. U muzeju su, između ostalog, u staklenim vitrinama izloženi i njegovi čuveni radovi – mrtve životinje (ovca, krava i tele), sačuvane u rastvoru formaldehida – God Alone Knows i Mother and Child Divided.

Za mnoge je Astrup Fearnley muzej i sam (pored novoizgrađene Opere, Munkovog muzeja i Nacionalnog muzeja) umetničko delo – simbol savremene Norveške. Napravljen je od stakla i drveta, okružen vodom,  s dva ogromna izložbena paviljona i staklenom krovnom konstrukcijom koja podseća na brodska jedra.

Projekat ovog muzeja je zapravo neka vrsta povratka Pjanovim počecima budući da je Centar Žorž Pompidu takođe projektovao sa željom da se suprotstavi ideji monumentalnih i izolovanih galerija-mauzoleja, sa idejom da projektuje prostor u kojem bi se umetnost susrela sa svakodnevnim životom na jedan nepretenciozan način – da ljudi u neposrednoj blizini muzeja (ili u njemu) popiju kafu, da porazgovaraju, da se okupaju, osunčaju pa će se, „pre ili kasnije, zaljubiti i u umetnost”.

Zbog toga je zgrada muzeja integrisana sa okolinom u specifičnu,  organsku celinu. Ispred muzeja je uređen vrt i plaža a u muzejskom parku se nalaze skulpture poznatih umetnika kao što su Aniš Kapur, Luiz Buržoa ili Franc Vest.

Uprkos orjentaciji ka najznačajnijim, svetski priznatim imenima, muzej otvara i prostor za dijalog sa norveškom umetničkom scenom, vodi računa o norveškim umetnicima (npr. Synnøve Anker Aurdal ili kontroverzni Bjarne Melgaard).

U muzeju se pored stalne postavke, nekoliko puta godišnje organizuju i tematske, grupne, i pojedinačne izložbe (recimo Synnøve Anker Aurdal, Bjarne Melgaard, Cindy Sherman i dr.) Sem toga, u Astrup Fearnley muzeju se redovno realizuju stručna vođenja za posetioce, raznovrsni edukativni sadržaji, postoji dobro opremljena muzejska prodavnica sa knjigama, katalozima, posterima, suvenirima, italijanski restoran sa pogledom na fjord sa italijanskom kuhinjom oplemenjenom norveškom.

A sve to sa osnovnim ciljem Astrup Fearnley Fondacije da „vrhunska dela savremene umetnosti učini što dostupnijim široj javnosti”, jer, složićemo se sa rečima arhitekte, Renca Pjana, „umetnost čini ljude boljim a umetnički prostori čine grad lepšim mestom za život”.